Cửa 2 – Số 2: Khi tôi lấy bản thân mình làm thước đo

Sau một trận đánh, Abraham Lincoln vô cùng tức giận với vị tướng của mình vì đã bỏ lỡ một cơ hội có thể làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Lincoln ngồi xuống và viết một lá thư. Ông trách vị tướng rất nặng lời. Ông viết rằng nếu ông ở vào vị trí ấy, ông sẽ hành động khác. Viết xong, Lincoln không gửi. Ông cất lá thư vào ngăn kéo. Trên đó, ông ghi: “Không gửi. Không bao giờ gửi.”

Có lẽ Lincoln đã nhận ra một điều mà chúng ta thường quên: từ chỗ của mình, ta luôn thấy mình có lý.

Ta biết mình đã làm gì. Ta biết mình đã nghĩ gì. Ta biết hoàn cảnh của mình. Nhưng với người khác, ta thường chỉ nhìn thấy hành động. Ta thấy họ chậm chạp và gọi đó là lười biếng. Thấy họ im lặng và nghĩ họ lạnh lùng. Thấy họ chọn khác mình và cho rằng họ sai. Ta lấy cuộc đời mình làm chiếc thước, rồi lặng lẽ đặt nó lên người khác.

Phaolô gặp một vấn đề tương tự trong cộng đoàn Rôma. Người thì cho rằng ngày này quan trọng hơn ngày kia. Người thì ăn được mọi thứ, người khác lại chỉ ăn rau. Mỗi bên đều có lý do của mình. Phaolô không bắt tất cả phải giống nhau.

Ông hỏi: “Sao bạn lại xét đoán anh em mình?” (Rm 14,10). Và ông nhắc: “Mỗi người hãy tin chắc trong tâm trí mình.” (Rm 14,5)

Một điều rất lạ: Phaolô không bảo họ bỏ niềm tin. Ông chỉ bảo họ đừng lấy niềm tin của mình làm cái cớ để xét xử người khác. Có lẽ đây là một trong những bài học khó nhất của đời sống đức tin. Tôi có thể biết điều mình tin là đúng, nhưng điều đó không có nghĩa tôi đã biết hết câu chuyện của người khác.

Tôi nhìn thấy một hành động. Thiên Chúa nhìn thấy cả một con người. Tôi nhìn thấy một khoảnh khắc. Thiên Chúa nhìn thấy cả hành trình. Tôi thấy người ấy đang đứng ở đâu. Thiên Chúa biết họ đã đi qua những gì để đến đó. Vì thế, khi cái tôi làm thước đo, tôi luôn có xu hướng so sánh: Tôi đúng hơn. Tôi tốt hơn. Tôi cố gắng hơn. Tôi hiểu nhiều hơn.

Nhưng khi Đức Kitô trở thành thước đo, một điều khác xảy ra:Tôi bắt đầu biết khiêm nhường trước giới hạn của cái nhìn mình. Tôi vẫn có nguyên tắc. Vẫn có điều đúng và điều sai. Nhưng tôi không còn vội biến sự khác biệt thành sự kết án.

Có thể đó là lúc câu: “Tôi sống, nhưng không còn phải là tôi...” (Gl 2,20) bắt đầu có một ý nghĩa khác. “Không còn là tôi” không chỉ là bớt đi cái tôi muốn làm. Mà còn là bớt đi cái tôi muốn phán quyết.

Để trước một người khác, tôi có thể dừng lại một chút và tự hỏi: “Có phải tôi đang nhìn họ bằng chính chiếc thước của mình không?” Lincoln đã viết lá thư ấy. Nhưng ông không gửi.

Có lẽ đôi khi điều khôn ngoan nhất ta có thể làm cũng chỉ là như thế: giữ lại một lời phán xét, để dành chỗ cho một điều mình chưa biết. Bởi rất có thể, điều tôi gọi là “sai” nơi một người khác chỉ là phần câu chuyện mà tôi chưa đủ gần để hiểu. Và khi ấy, Đức Kitô không lấy đi khả năng phán đoán của tôi. Người chỉ dạy tôi một điều khó hơn: biết sự thật mà vẫn giữ được lòng thương xót.

Hoàng Hôn